Waarom deze Toolkit
Je zet je beste beentje voor voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, niet alleen binnen de muren van je eigen bedrijf, maar vooral ook op de door jou aangeboden bestemmingen. Jouw mogelijke impact over de grens, dus eigenlijk Internationaal Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen (IMVO), staat in deze Toolkit centraal. De Toolkit gaat je helpen om dat op een systematische en structurele wijze in kaart te brengen en je voor te bereiden op regelgeving op dit gebied.
Vooral jullie duurzaamheidsmanager(s), inkopers, productontwikkelaars en algemeen management zullen er baat bij hebben.
- Gebruik deze Toolkit als inspiratiebron. De inhoud is voor een groot deel gebaseerd op de internationaal vastgestelde Due Diligence richtlijnen van de OESO, maar je kunt ze flexibel aan de kenmerken van jouw bedrijf aanpassen.
Deze Toolkit is ontwikkeld in opdracht van de ANVR door Adviesbureau CREM (www.crem.nl) in samenwerking met de Jong intra Vakanties, Fox Travel, Riksja Travel, Sawadee en Corendon. Deze Toolkit is een concrete uitwerking van de Duurzaamheidsvisie van de ANVR (‘Samen Steeds Reisbewuster’).
Wil je aanvullend op deze Toolkit over MVO en Due Diligence door RVO georganiseerde webinars over deze en andere thema's terugkijken? Zie hier voor een overzicht.
Laatste update: Juni 2026
Disclaimer: Geen enkel deel van dit document vormt juridisch advies, en de keuze om enig deel van dit document te gebruiken is vrijwillig en wordt volledig naar eigen goeddunken van de gebruiker gemaakt.
Uiteraard wil je niet dat jouw organisatie direct of indirect betrokken is bij bijvoorbeeld schendingen van mensenrechten.
Er zijn voldoende redenen om je daarover druk te maken en dus aan de slag te gaan met (Internationaal) Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen ((I)MVO):
- Mooie natuur, fraaie landschappen en blije, gastvrije mensen bepalen voor een groot deel de kwaliteit van je bestemming!
Door ervoor te zorgen dat jouw toeristische activiteiten milieu en biodiversiteit niet aantasten (of juist helpen om deze te verbeteren!), niet leiden tot schendingen van mensen- en arbeidsrechten en bijdragen aan welvaart en welzijn van lokale gemeenschappen, kun je de kwaliteit van je bestemming en de aangeboden reis verbeteren. - Ook de toeristische sector heeft vaak moeite met het vinden en vasthouden van goede en loyale medewerkers. Onder andere van Generatie Z wordt gezegd dat zij vooral graag werken voor bedrijven die zich actief inzetten voor een betere wereld. Zie hier voor meer achtergronden daarover. Zo kun je mooi besparen op wervings- en inwerkkosten!
- Aandacht voor (I)MVO wordt steeds meer een wettelijke verplichting. Voorbeelden op nationaal niveau zijn de Anti-Slavery Act in het Verenigd Koninkrijk, Lieferkettensorgfaltspflichtengesetz in Duitsland en verplichte Due Diligence voor grote bedrijven in Frankrijk. In Nederland is de Wet Zorgplicht Kinderarbeid door de Eerste Kamer aangenomen, maar met de invoering wordt gewacht totdat vergelijkbare Europese regelgeving van kracht wordt. Zie hier voor een overzicht van de stand van zaken. Voorbeelden op EU-niveau:
- De Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD). Deze Europese richtlijn moet in juli 2027 in nationale wetgeving zijn vertaald en bedrijven moeten er in 2028 aan voldoen. Alleen grote bedrijven moetenaan de CSDDD voldoen. De verwachte drempel ligt bij 5.000 werknemers en een netto omzet van 1,5 miljard euro. Mocht je als kleine reisonderneming echter diensten aan dit soort grote bedrijven aanbieden, dan kan deze wetgeving indirect óók voor jou relevant zijn. De grote bedrijven zullen dan van jou verlangen dat jij inzicht hebt in IMVO risico’s in jouw toeristische ketens en maatregelen neemt om die te voorkomen of te beperken.
- The Corporate Sustainability Reporting Initiative (CSRD). De EU verlangt van grote en beursgenoteerde bedrijven om publiekelijk te rapporteren over de milieu en sociale risico’s waarmee ze te maken kunnen hebben. Voor de CSRD ligt de verwachte drempel bij minstens 1.000 werknemers en een netto omzet van minstens 450 miljoen euro. Ook deze wetgeving kan kleine reisondernemingen raken als je diensten verricht voor dergelijke grote bedrijven.
- En er zijn nog diverse andere redenen om bezig te zijn met IMVO. Denk aan toegang tot financiering, zoals leningen, subsidies, investeringen en exportkredietverzekeringen. Banken, de overheid, beleggers/investeerders en verzekeraars stellen steeds vaker IMVO-eisen. En aandacht voor mens en milieu in samenwerking met jouw lokale agenten, accommodaties en andere zakelijke partners helpt ook vaak om de onderlinge relatie te versterken.
De OECD Guidelines for Multinational Enterprises on Responsible Business Conduct geven een overzicht van IMVO-issues die voor jou direct of indirect relevant kunnen zijn.
|
IMVO issues |
Toelichting / voorbeelden |
|---|---|
|
Leefbaar inkomen en lonen |
Soms zijn lonen zo laag dat je er eigenlijk niet van kunt leven. Dat kan ook spelen in de toeristische sector. Wees vooral alert op seizoenarbeiders (soms migranten), vrouwen, minderheden, freelancers en andere vormen van informele arbeid (bijvoorbeeld gidsen) en stagiaires. |
|
Arbeidsvoorwaarden en -condities |
|
|
Dwangarbeid |
|
|
Fundamentele mensenrechten |
Risico’s voor werknemers op het gebied van discriminatie, vrijheid van vakvereniging en het recht op collectieve onderhandelingen. |
|
Kinderrechten |
|
|
Vrouwenrechten |
Discriminatie, arbeidsomstandigheden en -voorwaarden specifiek voor vrouwen en (seksuele) uitbuiting zijn risico’s. In sommige landen hebben vrouwen niet of slecht toegang tot managementposities of training. |
|
Landrechten |
Mogelijke conflicten over landeigendom en toegang tot natuurlijke hulpbronnen (bijvoorbeeld visgronden). |
|
Lokale gemeenschappen |
Risico’s voor lokale gemeenschappen als gevolg van bijvoorbeeld milieuproblemen of excessief watergebruik. |
|
Cultureel erfgoed |
Risico’s op aantasting van cultureel erfgoed. Daarbij is er een onderscheid tussen ‘tastbaar’ cultureel erfgoed (kunstwerken, gebouwen en landschappen) en ‘niet tastbaar’ cultureel erfgoed (tradities, waarden, taal en mondelinge overgedragen geschiedenis). |
|
Dierenrechten |
Toeristische activiteiten waarbij dierenwelzijn in het geding is (bijvoorbeeld olifantensafari’s, situaties waarbij dieren voor allerlei vormen van vermaak worden ingezet). |
|
Belastingen |
Risico’s op belastingontwijking of -ontduiking. |
|
Corruptie |
Risico’s van corruptie, bijvoorbeeld bij het afsluiten van contracten. |
|
Eerlijke concurrentie |
Risico’s van vormen van oneerlijke concurrentie, bijvoorbeeld marktafscherming en illegale prijsafspraken. |
|
Consumentenbelangen |
Onder andere risico’s van niet nakomen van beloftes, voedselveiligheid, risico’s op ongelukken. |
|
Water |
Risico’s van watervervuiling en/of excessief watergebruik waardoor conflicten met lokale gemeenschappen en milieuproblemen. |
|
Natuur en landschap |
Onder andere risico’s van gebruik van bedreigde dieren en planten voor souvenirs en voedsel, omzetting van natuurgebieden in toeristische voorzieningen, water-, bodem- en luchtverontreiniging, (zwerf)afval, erosie en andere vormen van bodemdegradatie, bosbranden. |
|
Klimaatverandering |
Onder andere emissies van broeikasgassen voor vervoer en transport, energieverbruik van accommodaties en bij toeristische |
Module 1 van deze Toolkit geeft je tips om risico’s voor mens en milieu (inclusief dieren) als gevolg van jouw bedrijfsvoering op jouw bestemmingen in kaart te brengen. Heb je die eenmaal in beeld, dan moet je ook weten in hoeverre je verantwoordelijk bent om daar iets aan proberen te doen. De UN Guidelines on Business and Human Rights geven daarvoor handvatten. Deze richtlijnen onderscheiden drie situaties:
- Jouw bedrijf veroorzaakt het negatieve effect voor bijvoorbeeld mens of milieu. Hiervan is sprake als er een directe relatie is tussen jouw eigen bedrijfsvoering en het negatieve effect. Denk bijvoorbeeld aan slechte arbeidsvoorwaarden in een hotel dat in jouw bezit is.
- Jouw bedrijf draagt bij aan een negatief effect. Dit is een beetje een ingewikkelde. Het gaat om situaties waarbij jouw eigen
beslissingen er in belangrijke mate toe bijdragen dat een andere organisatie negatieve effecten veroorzaakt. Je kunt hierbij denken aan situaties waarin jouw vergoeding voor ingehuurde diensten zo laag is dat de ingehuurde partij alleen kan leveren als hij/zij eigen werknemers basale arbeidsrechten ontzegt (bijvoorbeeld excessieve arbeidstijden, geen betaling overwerk, inhuur kinderen, uitbuiting stagiaires). - Jouw bedrijf is direct gelinkt aan het negatieve effect. Denk daarbij aan situaties van een ingehuurde accommodatie die schade toebrengt aan natuur of milieu. Je veroorzaakt het effect dus niet zelf en draagt er ook niet door jouw beslissingen aan bij, maar je hebt er wel een zakelijke relatie mee.
En wat moet je nu doen als je je herkent in één of meer van deze situaties? De UN Guidelines on Business and Human Rights zeggen daarover het volgende;
|
ALS EEN BEDRIJF… |
DAN MOET HET… |
EN… |
EN… |
|---|---|---|---|
|
(Mogelijk) een negatief effect veroorzaakt |
Het negatieve effect voorkomen of verminderen |
|
De eventuele schade van het negatieve effect herstellen. |
|
(Mogelijk) bijdraagt aan een negatief effect |
De bijdrage aan het negatieve effect voorkomen of verminderen
|
Samen met andere voor het negatieve effect verantwoordelijke partijen de invloed gebruiken of vergroten om het negatieve effect te voorkomen of te verminderen. |
Bijdragen aan het herstel van de eventuele schade van het negatieve effect in verhouding met de mate waarin het bedrijf heeft bijgedragen aan die schade. |
|
(Mogelijk) via een zakelijke relatie is gelinkt aan een negatief effect |
|
Samen met andere voor het negatieve effect verantwoordelijke partijen de invloed gebruiken of vergroten om te zoeken naar oplossingen voor het voorkomen of verminderen va het negatieve effect. |
Je mag ervoor kiezen om de schade van het negatieve effect te herstellen, maar je bent daartoe niet verplicht. |
Zodra je weet wat jouw verantwoordelijkheden zijn, dan is het belangrijk om te weten dat jijzelf mag bepalen welke maatregelen passen bij de capaciteit van jouw bedrijf en jouw mate van invloed op het negatieve effect. Due Diligence is namelijk maatwerk!
Zie module 1 van deze Toolkit voor meer informatie hierover.
Deze Toolkit is een bron van inspiratie en geeft aanbevelingen voor iedereen die binnen een reisorganisatie verantwoordelijk is voor verduurzaming van de toeristische activiteiten en/of risicomanagement.
-
Module 1 geeft praktische tips om Due Diligence binnen je bedrijf te organiseren.
-
Module 2 is specifiek gericht op Due Diligence met betrekking tot kinderarbeid. Kinderarbeid in toerisme is een serieus en gevoelig onderwerp dat ook vaak gekoppeld is met andere problemen zoals armoede, discriminatie en vrouwenrechten.
-
Als je vragen of opmerkingen hebt over deze Toolkit, neem dan contact op met Victor de Lange v.delange@crem.nl.
